Shabbat Halakha hi Halakhot ve Mussar whatsapp group akon tahdoh nading phalna akimu jeh in Halakhot ve Mussar group asempa chungin kipathu akisei masapenne group ajoin nom-nom in link akipe akon join thei ahe:-
Shabbat Halakha hi Halakhot ve Mussar whatsapp group akon tahdoh nading phalna akimu jeh in Halakhot ve Mussar group asempa chungin kipathu akisei masapenne group ajoin nom-nom in link akipe akon join thei ahe:-
Table of Contents
(hiche a akisun se-se hi Yalkut Yosef Hilchot Shabbat akon hung kisundoh ahi)
Themgao Yeshayahu (58:13) in hiti thupeh eipeuvin ahi "nangma'n shabbat nikho chu kipa nikho'a naman ding ahi"(hiche hin Oneg Shabbat atinah ahi).
Sages ho'n (Shabbat 118a) a hitin eihil uve: Rabbi Yohanan in Ribbi Yosei min a hitin asei e "koi hijongle Shabbat nia kipana ding bol hochu atohman sangtah amu ding ahi pasuk a akisut banga, Pakaiya nakipa thanop ding, Keiman nangma leiset chung sang lai jousea katousah ding; Napa Yaakov gouva chu nangma kavah ding nahi."
Rav Nahman bar Yitzhak in hitin asei e "amachu thahmangna(exile) natna akon kihuh hing ding ahi".
Rav Yehuda in Rav min in hitin asei e "Shabbat nia kipana ding abol khat chu alung deilam jouse kisan pih ding ahi"
Hiche akonna Shabbat jaanah vetsah ding apoimo dan ihettheiu ahi. Poskim hon Shabbat nia kinupsahna/kipana ding thilbol kiti hi Torah akon thupeh ahi atiuve. Hichehi kut nikho holah'a Shabbat jong akisim jeh'a kisei ahi hiti akisei banga "ni sagi nia, Shabbat nikho ni, kicholdo ni, phat hung kilhen doh ahi." Phatlhendoh, dinga chu kisuhthieng ding, chule von thieng kivon ding, chule neh le chah tui tah-tah neh ding chule don ding tia Sifra in eihil uvin ahi (hiche hi Torah'in asei toh akibah ahileh, Shabbat nia kinupsahna/kipana bol ding chu Torah akon kipe mitzvah ahi).
Hiche dungjui'a iche lechun mikhat chun Shabbat nia nehle chah aneh ahiloule adon tengle hiche hi Torah akonna mitzvah ahe tia alung'a agel ngai ahi. Hinlah Poskim dangho'n hiche hi Torah akon mitzvah ahipoi, Shabbat nia kinupsah ding ahiloule kipa ding kiti hi Chachamim hon Yeshayahu thusei akon anphu doh'u ahiboue atiuvin ahi. Lunggel hoichipen chu hitajongle, achunga akisei banga Chachamim hon hiche miztvah(oneg Shabbat) hi apoimo sah dan uchu akilangin ahi. Hijehchun koitobangham khat chun Shabbat nia noupsahna/kipana ding thil abol a ahile chun hiche hi Oneg Shabbat mitzvah Torah akon ham ahiloule Chachamim hon aphudoh uham tia boipi lou a Hiche hi Oneg Shabbat ding'a kabol ahi tia lunggel anei ngai uvin ahi.
Juda jousen Kevod Shabbat(Shabbat jaanah) toh Oneg Shabbat(Shabbat dinga nupsahna thil kibol) mitzvah asuhbulhit tei-tei’u ngai ahi. Shabbat kilahlut masanga Shabbat ding kigut khu Kevod Shabbat in ahop-tha ahi, tichu shabbat masanga ki-ki suhtheeng tiho, abanna nikho dang toh kibangloua Shabbat ding mong-monga von kitup sel kivon “Shabbat nia navon toh nikho danga navon nakibah sah lou ding ahi”(1) kiti suhbulhit nadinga Shabbat dinga achombeh’a kitup sel a kivon ding ahi. Oneg Shabbat mitzvah in ahop-tha chu ahileh Shabbat nia nupsahna kibol ho khu ahi tichu, nehle cha kibol, laa kisa, theitui kidon chule adang-dang.
Friday nileh Shabbat nia dinga ann kihon chu tui am chule anehon adu deu hinam tia tep ding chu chondan hoitah ahi. Chondan ahoipen chu ahile nehle chah jouse tep ding chu ahi. Nehle chah tamtah, yain chule nehthei dang-dang gonthei jat-jat gon ding ahi. Ikihilnauva hiche ho ibol najaal uva ihinkho'u kisusao ding ahi akiti, hiche chu mussaf ajong muthei ahi 'atep-tep chun hinkho amu ding ahi' akiti.
Koitobangham khatchu Shabbat dinga matah'a kigo a Friday nileh kigut nading dang aneilou ahitah'a ahile, nilhum keia adeile Torah jilnah'a phat akisuhlut thei ahi. hinlah Imichingteuvin Friday nileh Shabbat dinga kigin athupi sah uvin ahi ajehchu Shabbat dinga kiginna ding bungle chaang chun Friday ni asei khoh ten uvin ahi, koitabangham khatchu Friday ni masanga akigut chaile ama chun mitzvah hoitah'a bulhingkeia akisuhbulhit loutabanga asei uvin ahi.
Koitobangham khat chu Friday ni ahiloule erev Yom Tov ni a Shabbat mang dinga ahiloule Yom tov mang dinga kho chom a aga chi ding ahile achina ding mun chu kilometer 12 sanga atamjoh le chilou ding ahi, hiche chu alhunna dingte ahetsahlouna dinmun a kisei ahi, ajehchu ahetsah masat lechun alhunna dingte chun nehlechah jong asepkopna ding phat anei deu ahi. Alhunna dingte koma Shabbat/Yom tov mangdinga kahung dihe tia ahetsah masatlevang alamjot nading chu pung ijat ham lut dijongle achi ding chu phal ahi, chuleh anikho chu 1/3 lang phat kipel tajongle phal nalai ahi.
Tukhanga vang, mijouse tabang hiche daan lampanga akhouloujoh akichi pi in ahi, alhunna dingte akihetsah jipoi, ajehchu tukhang Judate inn a Shabbat dinga nehle chah tamtah umji ahi, mi hungbe tajongle anehkop thou-thou deu ahi. Hinlah ajole nehle chah ahungkivat a oneg Shabbat suhbulhit theiloutea aumsanga kahung dihe tia hetsah masat chu ahoijoi, hiche hi Shabbat ahunglut masanga ahunglhun dingle bou phal ahi.
Koitobangham khat chu Friday ni hia aumna munna amale ama Shabbat a dinga kigong theilou ahia chuleh a inkote jong Shabbat manga kahung dihe tia hetsah theilou dinmun aumlevang hitichu hetsahloutea Shabbat dinga gachi thei ahi. Hinlah Shabbat lut masangsea alhun lebou phal ahi.
Shabbat/Yom tov palkeh louna dinga, Friday ham erev Yom tov hamtengle potdoh ding tia akigutle hoitah a akigut masat ngai ahi, lampi a ipi chun eivai geisah thei ham tiho agel masat ngai ahi, chuleh Yom tov/Shabbat kipat masanga lhun ding a kigut ngai ahi.
Ahithei channa inn neipi in changbuong ameh a Shabbat dinga inna changlhah/lekhem(bread) asep chu pha ahi. Poskim hon tukhanga (Israel'a ahilouleh Juda community lenlah'a) Bakery dukan ho'a Shabbat ding mong-mong'a bread(changlhah/lekhem) athah beh'a akisem aum jin ahi hijeh'a inna achombeh'a sem khoh ten-ten angai poi atiuvin ahi.
Hinlah hiche daan chu dihloutah ahi'e ajehchu inn neipi in a'inna changlhah akisep leh, Friday nia khalla se-khenna mitzvah asuhbulhit ding lam akimu jin ahi(Hiche mitzvah hi Gan Eden a chihna leh hetna thingphung akonna chonsetna ahung kondoh chu tikkun bol (sep-phat) nadinga kibol ji ahi. Hiche chonset nah'a konna chu numei in Adam chunga thinah an puhlut ahi, Adam chu leiset dinga Khalla toh kitekah ahi. Abanna hiche chonsetna chu Friday nia ana hijeh'a chu, khalla sekhenna mitzvah chu Friday nia poimo ahi.)
Khalla asekhen thei nadinga changbuong chu 1.560 kg(1560 grams) beh ahi ngai in ahi.
Tukhanga khalla haal lhah ding, abanna amasah'a banga Kohen-te dinga khalla akikoi doh lou jeh'a, changbuong akimeh lah'a konna chun changbuong akimeh neokhat akisekhen jongleh hiche akonna chu mitzvah chu suhbulhit thei ahi.
Koitobang hamkhat chun Shabbat nia bol ding phal ahi ahet hinlah hiche abolnah'a konna chu melakha (shabbat an palkeh thei) hung kisoh thei ahiale athilbol ding chu phal ahi ajehchu amachun abol pet a melakha mong mong kabol dihe tia lunggel anei poi, chuleh melakha chu sohloua jong umthei ahi. tekahnah'a leitol a lupna ahiloule touna ahiloule thilgih dang akai thei ahi, akainah'a chu ko-hom semdohjong le phal ahi ajehchu hiche ko-hom chu sepding mong-mong a abol ahipoi. hiche tobanga chu Shabbat nileh hampa chunga jong kichi thei ahi, akichile-le nah'a hampa themkhat kibot doh tajongle hampa bodoh ding tia lunggel aneiloupoule akhohna aumpoi
Koitobangham khat chun naosen avesui dinga Shabbat nia mi agoi a ahileh, Shabbat nia naosen avetman tia achombeha aman chu apihlou ding ahi. Nikho danga jong naosen chu ave dinga agoi a Shabbat nia pa toh nikho danga pachu avet man apih khom ding ahi.
Yeshaya themgao in "nitin hinkhoa nakimanchah daan akon kikangse in" tia Shabbat ni chungchanga asei in ahi. Imichingteuvin hichechu ahin hilchen uvin Shabbat nia sumkolveina ho chungchang a kihoulim ding phallou ahi atiuvin ahi, hinlah mitzvah toh kisai ahile vang phal ahi. Mitzvah ding ahipoule sumle pai chungchang jong sei thei ahi, tekahnah a ichate jinei ding chungchang sumle pai lampang seithei ahi ahiloule ichate Torah ahil ding a ajilkungpu goi ding chungchang asei thei ahi ahiloule achate kivah nadinga natoh ji ahil ding mi agoi chungchang asei ding phal ahi. Hinlah hicheho chungchanga jong sum chu achet-chet seitheilou ahi.
Koitobangham khat chun hon avetup dinga Shabbat nia mi agoi a ahileh Shabbat nia hon avet man achombeha sum apihlou ding ahi hinla nikho dang ahiloule alha a agoi ding alha lhung kei a chu Shabbat ni hileh nikho dang hileh sum chu apih khom tha ding ahi.
Tractor ahiloule lei leinah(plower) hochu gentile hon Shabbat nia natohnah'a mangtajongle hiche chu gentile ho mansah thei ahi, hiche ajahsah man chu Shabbat nia a ajah man tia achombeha aman alah lou ding ahi hinlah nikhodanga toh Shabbat nia pachu aman alah khom ding ahi
Mikhat chun achapa Torah jilsah nadinga jilkung khat akihoupia Shabbat ni hile yom tov nikho hijongle ajilsah a ahileh, ajilkung pu chun chapangpa ahil man sum chu akilah thei ahi. Shabbat ni ma-ma a jilkung pu tochun kihoutoh a chapangpachu ahilpan ahitah jongle Shabbat kichai joutengle ahil man akilah thei ahi, hinla Shabbat nia ahil man tiho achet-chet seilou ding ahi. Chapangpa chu nikho danga jong ajilkung pu chun ahil a Shabbat nia(achombeh a la loutea) toh agom a sum alah le van akon vangbuohna chang ding ahi.
Hitobangma chu chapang khat chu bar mitzvah alhin nading kon ahia Torah a aw kai ji dan ahiloule bar mitzvah a ahoulimnading, ahilnadinga mi nagoi thei ahi. hiche hojouse hi halakhot chule Torah jilna ahijeh'a abonna Torah jil chungchang in ahoptha in hiche ho ahil khat chu sum pih thei ahi. ajoa akiseima banga chu nikho danga jong ahil a Shabbat nia toh agomma sum chu pih a ahiloule akilah a pha ahi.
Nule Pa yartziet ni a Torah simdinga mi som kigoi ding phal ahi, yartziet chu Shabbat ni hitajongle phal ahi. Shabbat ni ma-ma hitajongle mi som akihoupia yartziet dinga Torah simding ahi tia aseipeh a athilbol doh man ujong kipe ding ahi tia aseipih thei ahi. Hiche hi alhangpia akichepi chondan ahi.
koitobanghamkhat chun lhagao dopsang nadinga talmud ahiloule mishnayot simdinga mi akigoi a ahileh, asimding pachun Shabbat nia jong athilsimding chu asim thei ahi, sum amu ding hijongle Shabbat nia asimpeh ding chu phal ahi. Ahoipen chu ahile nikhodanga jong asim a pha ahi hitia chu abol le van akonna vangbuohna chang ding ahi.
Houbung miho minyan alhin jouloua ahileh lamkai ho in atosot nadinga Shabbat nia nahung uva ahile sum hijat-hijat namudieu ahi tia jong abol dingu phal ahi. Hinla Juda khat chu minyan a ajao jeh'a ajao man alahding chu thilhoi ahipoi.
Shabbat nia twivot a mikveh kide ding phal ahi, mikveh shomeret (vetup) nu chu mikveh a akide sah man nikho dang tengle apih thei ahi. Hinla koitobanghamkhat chun nikho dang a akide man toh Shabbat nia a akide man chu agom a apehle vaan akonna vangbuohna chang ding ahi.
Goyim(Gentile) te stock a shares kichoh ding phal ahi, a corporation uchu Shabbat nia naatong jing hijongle phal ahi. hiti akihomtoh(dividend) a sum keh khat namu chu Shabbat nia natoh man nakisan a akisim poi. Hinla corperation chu Juda ho a ahia Shabbat nia jong atoh leu vang choh phallou ahi. Corperation chu Juda te a hihenlang atong ho chu gentile ho hijengjongle choh phallou ahi.
Juda te company hia Shabbat nia jong atoh leu amaho company akonna shares nakichoh ding chu phallou ahi. Company a konna ahile bou kiti ahi aphallou nachu. hinla hiche company hochun a shares uchu stock market a anajouh taleu chule midangin jong ana kichohtaleu amaho akonna chu nakichoh son thei ahi. Hiche akonna akihomtoh(dividend) a sum namule nakikoi thei ahi, Shabbat nia sumkolvei a akisim poi. Hinla koitobanghamkhat chu hiche akihomtoh(dividend) a sum amu chu charity a apiehdohle van akonna vangbuohna chang ding ahi.
Bank a sum phat chom khat dinga sum koi a sum interest a mu dinga bol ding phal ahi. Hiche hi Shabbat nia sumlo a akisim poi.
Poskim abangkhat in shabbat palkeh jing juda ho jong sum mansah thei ahi atiuvin ahi. hitobanga chu dukan ho jong bahara a pieh thei ahi Hou abol loua Shabbat nia dukan chu ahonding hijongle dukan chu bahara a pieh thei ahi atiuvin ahi. Poskim abangkhat in vang hiche hochu phallou ahi atiuve, ahitei channa hiche ho tobang dinmun akonna kikangsea pha ahi.
Adihtah'a chu ahile Goyim ho nuoi a juda natong umtajongle(Shabath nia jong) tekahnah'a gentile pachun lekha print sah na dukan honghenlang anatongho chu juda ho hitajongle gentile pa chun Shabbat nia ahon ding hijongle Gentile pachu lekha print sah dinga nganse thei ahi. Ajehchu anatohu atamjo chu nikho danga jong abol jiu ahi hiche jeh'a nangman Shabbat naga palkeh tina aumpoi. Hinla kiphal jengjongle kikangse a pha ahi ajehchu achonse khat chu achonset cheh nadinga tosot louding ahi.
Poskim abangkhat in koitobangham khat chun umle bel ho annkong dinga sumlo nadinga mi ajahsah ding ahialeh Shabbat nia bou hilou Shabbat masanga ahiloule Shabbat joua jong ajahsah ngai ahi. Hitichu abol a ahileh nikhodang toh Shabbat ni agom a ajahsah a kisim ding ahi. Poskim abangkhat in vang hitichu bolkhoh angai poi ati.
khosunga traffic signal ho asempha ji company a share choh ding halakha in aphalna dinmun aum in ahi, anatong ho chu hougut hilouva Shabbat ni jongle signal sempha a chejing tajongle, mihem kisuhkhah lounadinga akibol ahitahjeh'a phal ahi. Hiche share akonna sum amu chu phal ahi, Shabbat nia na atoh a sum amu a akisim poi. Torah hoitah a ajui khat chu hiche hotabanga mun a na atoh ahialeh Shabbat nia traffic sempha a achie ding achielou ding tichu Rabbi jaatah khat akidoh masat ngai ahi.
Tzeddakh lampanga akinganse organization hochu Shabbat ni ahiloule Yom tov nitlou ahileh(chule Shabbat le Yom tov nitle nitlou akhohsahlou uva ahileh) amaholah'a organization a pan lah ding chu phallou ahi ajehchu Juda hougut khat hiche tobang organization a pan(member) lahding chu Khillul HaShem(HaShem min suminse) a kila ahi. Hinla nalungtup chu Torah jilnalampang chule mijouse mitzvah lampanga tosot ding tia amaho chu najol ding ahile hiche tobang organization ho meeting a gajao ding chu phal ahi.
Shabbat lut masanga hotel ho sum mapieh thei ahi,* room ding hihenlang ahiloule nehlechah ding hijongle phal ahi.
Mi aha nat khat chu jen dinga Doctor akikou ahitahle, doctor pachun ajen man sum athum thei ahi. Hitomabanga chu naodom hon Shabbat nia nao adop man shabbat joule akithum thei u ahi. Hoichi pen chu hitajongle ani honna sum chungchang chu Shabbat nia aseiding u phallou ahi.
Shabbat nitlou Doctor khat chu mijen dinga kikouta henlang amachu apet a sum thum taleh insunga thilhamkhat chu Shabbat joutengle sum apieh masang se'a doctor pachu akikoisah thei ahi. Hiche jong chu nom tahihle, doctor pa akoute chun sum chu apiehlou ding ahi, doctor pachun Shabbat apalkehcheh ding bill kasut pieh dieu nahi tia seitajongle Shabbat nia sum chu piehlou ding ahi. Halakha chu ahileh chonsetna sangtah min abollou nadinga chonsetna neokhat gabol ding chu phallou ahi.
Mohel pan Shabbat nia chep atan a ahileh acheptan man chu Shabbat joutengle akilah thei ahi. Athilbol chu Shabbat nia hitajongle mitzvah ading ahijeh'a aman chu Shabbat joutengle akilah thei ahi. Hinlah Mohel pan sumlo nadinga hiloua a mitzvah ngailut najaal a abol a ahoipen ahi, Shabbat ni hileh nikhodang hijongle sum chu angaichatsanga tamjo(aval a) athum lou a pha ahi. Torah ngailu houbung hon, mohel hon sum chu khohsah na neilou a mitzvah dinga joh akitet tho jiuvin ahi.
Shabbat nileh hin ann thumvei neh ding thupieh aum in ahi (Yalkut Yosef Shabbat Volume 1 page 399). Shabbat ann thumvei nehna (Seuda Shelishit) hi Rabbi te akon thupieh ahin, Seuda Shelishit man ding hi numei ho chunga jong thupieh aum in ahi, Yalkut Yosef (Shabbat vol 1, pg 410). Mi khat chun ka oi-va e ati jongleh changlhah kabeitza ti beh aneh gut ngai ahi(Shulchan Aruch 291:1). Hijeng jongleh, mikhat chun Kabeitza ti aneh joulou ding ahitah jongle Kezayit tibeh aneh ding ahi.Yalkut Yosef (Shabbat vol 1 pg 399).
Bannei cha'a brachot akisei ding daan (order) a changlhah bracha chu ya'in bracha masanga akisei ji in (pasuk 'ארץ חיטה ושעורה גפן וכו dungjui a), chuleh kiddush pet tengleh changlhah bracha chu akimu neo lou/changlhah chu jumsolou nadinga Yain bracha(kiddush) chu akisei tengleh changlhah(bread) chu akikhu jin ahi, hitichu ahialeh Seudat Shelishit phatle challah(bread) chu khu hung ngai talou ding ahi ajieh chu kiddush aum tapoi. Ahivanga changlhah chu angainadol a 'manna' geldoh nah'a kikhu ji ahialeh, manna chu achung anuoiya daitui (כמונח בקופסא) in ana tuom, geldoh nading ahialeh Seuda Shelishit phat jongleh changlhah(bread) chu khu a pha ahi.Yalkut Yosef (Kitzur Shulchan Aruch 291:9).
*Yalkut Yoef siman 308*
Kli shemelakhto le'isur a pang muktze ho in ahoptha ho chu ahileh Shabbat nia bolphallou ho a kimangcha ji thil manchah(tools) ahilouleh umle beel/kuong tiho ahi. Hiche muktze hoa daan chu amasah'a kisei Muktze Mekhamat gufo daan sangin akhou mo jep in ahi, ajieh chu Shabbat nia bolphal ho bol nading(letzorekh gufo) hiche kli shemelakhto le'isur muktze thil ho hi choile-le thei ahi ahilouleh muktze aumna mun chu naman nuom a ahileh nakheen doh thei ahi(letzorekh mekomo).
Thil manchah chu kimang kha hih jongleh Shabbat nia thilbol phallou ho a akimang ji e tia akihet a ahileh kli shemelakhto le'isur in ahoptha in ahi.
Hinlah thil manchah chu Shabbat nia akiphal ho toh akiphallou ho ani a kimang jing ahi akihet a ahileh vang muktze in akisim poi. Tekahnah'a numei purse ho, sum ahilouleh pen, pencil ho choinah'a jong kimang thei ahi ahilouleh kisuhthein nah thil ho jong kimang thei ahi.
Poskim khenkhat in kuong/umleh beel ho chu akiman na chu 50% beh Shabbat nia akiphal ho akimang thei ahi ngai in ahi ati achutilouva ahileh keli shemelakhto le'isur a simtha ding ahi. Poskim adangho in kuong/umleh beel hochu atamjo akimanna chu Shabbat palkeh na kin ho kimang jongleh kahlah-lah tengleh Shabbat nia kiphal thilho jong manthei ahipouleh keli shemelakhto le'isur in ahoptha poi atiuvin ahi, hiche hi eiho injong halakha a ichipeuvin ahi.
Kli Shemelakhto le'isur in ahoptha thil themkhat chu hiche ho hi ahi: gas stove, paint brush, mea kannah'a ema akikoilou(empty frying pan), puon khuinah'a heu, eraser, shatin(umbrella), thaomei, tin tannah, bahche(scissors), pen, khetbu, thaomei detnah'a thao kikoinah'a kuong, shofar, chuleh tefillin leh adang-dang.
Mea kikannah(frying pan)beel achu ema kikoilou/aumlouva ahileh kli shemelakhto le'isur in ahoptha in ahi, koitobang hamkhat chun hiche beel(frying pan) achu nehleh chah akoinom a ahileh muktze(kli shemelakhto le'isur) ahivanga chu letzorekh gufo jieh'a akoi ding chu kiphal ahi.
Beel(pot) achu muktze ahilou thil ho aum a ahileh tekahnah'a lechem ho aum a ahileh hiche beel chu dople-le thei ahi, nisa lah'a pat alim(shade) a doplut thei ahi. Chuleh beel sunga lechem aum ahileh dop thei ahi tia ihet a lechem chu ikoi thu a beel chu idop jongleh kiphal ahi. Hinlah Muktze mekhamat gufo in ahoptha se-se hovang hitichu bol ding kiphallou ahi.
Amasah'a ina seima bang uva, umleh beel chu Shabbat nia akiphal thil ho a manding ahileh kli shemelakhto le'isur chu letzorekh gufo ahipouleh dople-le thei ahi. Tekahnah'a khetbu hamkhat chu Shabbat nia khaga(nuts) khe nah'a man thei ahi, ahilouleh meikhet(matchstick) hamkhat chu hathai(toothpick) nah'a manthei ahi. Hinlah iha ithai tengleh athi pot sah lou ding ahi.
Letzorekh mekoma adinga (kli shemelakhto akikoina mun chu naman nom a ahileh) jong kli shemelakhto le'isur chu tham/dople-le thei ahi. Tekahnah'a Nakijam nom a lupna chunga khetbu ham ana umtaleh nalah doh a nakijam thei ahi.
Hinlah kli shemelakhto le'isur hochu sekhante nati a nakheen doh/nathamloh ding ahileh vang kiphal lou ahi, tekahnah'a nisa a kikoi khat chu nisa in akho nah'a se khante natia nakheen doh theilou ahi.
Meikhet akihaal sa khat(hathei nah'a manthei ahilouphat a) chu muktze mekhamat gufo in ahoptha jieh a letzorekh gufo(hatheinah'a) kaman ding ahi tia thamloh ding phal ahipoi.
Telephone directory(lekhabu a mi phone number kikoi ho) jong muktze ahi in Shabbat nia keli shemelakhto le'isur in ahoptha in ahi ajieh chu mi call bolnadinga phone number vetnah'a kimang ji ahi. Hinlah mi umna mun(address) vetnah'a Shabbat ni hijongleh man phal ahi.
Poskim khenkhat in candle wax hotobang ema dang a kimangthei lou, Shabbat nia akiphallou ho abou manthei hochu muktze ahi, muktze mekhamat gufo in ahoptha in ahi , hiche jieh a Shabbat nia thamloh phallou ahi atiuvin ahi.
Ben Hashemashot pet a thaomei akuong khatchu, Shabbat lut joua amit joutengjongleh thamloh ding phallou ahi. Achunga bread/lechem piece themkhat kikoijongleh phallou ahi. Muktze chunga bread/lechem themkhat ahilouleh chapang ho koija muktze chu thamloh thei ahi akiti pen chu mithi ho idop ding tengleh bou kichiepi ahi.
anuoi a halacha 8 hohi khatpen-pen ahialeh Kli Shemelakhto le'isur chu asetlou nadinga koidoh thei ahi,(tekahnah'a nisa in akho a aset dingleh nisa in akho louna mun a koi tiho.)
Athil chu Shabbat nia jah phal ahia dople-le phal ahialeh, asetlou nadinga munkhat apat munchuom a chonthei ahi.
Athil chu(kuong ham khat chu) akikoina mun kaman ding ahi nati ham ahilouleh akoung ham chu kaman ding ahi nati a asetlou nading munkhat a nakoi doh thei ahi.
Nikho dang banga ikhut manchah loutea itahsa dang ho(ikeuchong ham, ikeng ham) manchah a, muktze chu kheendoh thei ahi.
Thildang khat(akikhoi thei khat) nasot a, hiche tochun kitho a chu kli shemelakhto le'isur chu nasot doh thei ahi.
Nakam a namut(blow) doh thei ahi.
kli shemelakhto le'isur in ahoptha Kuong chung hamkhat achu muktze ahiloukhat nakoi a ania chu nadop khom ding leh nadop thei ahi.
Gentile ho khat nadop sah thei ahi.
Oltah-a Shabbat sungma-ma achu hiche thilchu naman ding ahia ahivanga tua nisa a chu aumdan a ahileh aset dinga ahijongleh, ol a Shabbat nia ma-ma a akiman ding ahijieh achu apet achu nachondoh thei ahi, letzorekh gufo. in ahoptha ahi.
Muktzeh chu akikheen doh louva ahileh, sum mannah(loss) lentah hiding ahi ham ahilouleh thilchu manlutah ahialeh, gentile ho koma hiche thil(muktzeh) chu kheendoh sah thei ahi. Poskim khenkhat in kli shemelakhto le'isur hochu gentile khat koma sei a kheendoh sah thei ahi ati, athilchu kingai cha hihjongleh hitichu abol thei ahi hitobanga chu muktze chu se inte tia ginnmo nah um jongleh akheendoh sah thei ahi, hiche ahung kiphal nachu ahileh halakha dungjuia Juda khat in ajieh anei a tzorekh gufo jieh ham ahilouleh tzorekh mekomo jieh ham ahialeh juda pa jong chun akikheen doh thei ahi, ahilouleh thildang amanchah a muktze chu (indirectly) akheendoh thei ahi. Halakha hoitah a ahe ho bouvin hiche hi phatchomnah'a aman a pha ahi, amaho injong mijouse lah a abollouva pha ahi. Hinlah hiche halakha nopsahnah'a manlouva daan abei pa tia ajuilouhochun vaan akonna vangbuohna amu deu ahi.
Kli shemelakhto le'isur khat chu asetlounadinga nakheendoh ding ahialeh, letzorekh gufo(athilchu) kamang nuom e natia nakheendoh thei ahi ahilouleh akikoina mun chu kamang nuom e natia nakheendoh thei ahi. Tekahnah'a khetbu hamkhat chu, midangin amu a akiguh khah ding ahialeh, aneipa chun khaga kane nuom e, khaga khe-nading atia khetbu chu alah thei ahi ahilouleh tupet a khetbu kikoina mun chu kamang nuom e ati a khetbu chu akoidoh thei ahi. hitobanga chu khetbu chu ikeng ham manchah a koidoh thei ahi.
Koitobang hamkhat chun hetlouva muktze thilchu akhut a achoikhah ahitaleh akhut langkhat a apiehson louva pha ahi.
Puonkhuinah heu(sewing needles) holeh pin hochu kli shemelakhto le'isur in ahoptha ahijieh a letzorekh gufo toh letzorekh mekomo dinmun ahitengleh thamloh thei ahi. Tekahnaha' heu hamkhat chu manchah a itahsa a thinghal(splinter) alut hamkhat chu lahdoh thei ahi, hitibol nah'a ithi kaitajongleh bolding chu phal ahi(melakha ahivanga chu miskan sahnah'a melakha akibol tochun ajieh akibahlou jieh a kiphal ahi). Alhangpia hitobang chu bolding tia Imichingteuvin aphallou vanga, tua thinghal ikhut ham a lut a anat chu suh ol nadinga ahileh vang thinghal chu lahdoh ding kiphal ahi.Itahsa akuon thinghal chu ilahdoh tengleh athi kaisahlou nadinga pan ha-lah ngai ahi. Hinlah athi kaisahlou nadinga pan nalah jouva jong athi akai tei-tei a ahilehvang asetna aumpoi.
Swiss Army knife akiti ho, chem toh bahche toh tin tanna hotoh abonna agom a aumho khu Shabbat ni a, akimang ngailou ho naloidoh/nalahdoh louding ahipouleh kiphal ahi.
Electric lamp toh heater akidomle-le thei ho chu akilha pet a dople-le ding phallou ahi, letzorekh gufo hihenlang letzorekh mekoma dinga hijongleh kiphallou ahi. hiche hochu Basees ledavar ha'asur tia kihe ahi, muktze thil koinah'a kimang tinah ahi, hiche dinmun a muktze chu lamp sunga ahilouleh heater sunga amei/akuong pen khu ahi.
Akol ngong ho in thil-ajah thei nading uva manchah(hearing aid) aman jiu khu Shabbat nia thamloh thei ahi, chuleh mitbeh toh thiljah theina manchah akigom khom hojong khu angaichat dungjui uva a manthei'u ahi. Shabbat lut masanga hiche manchah chu lha(on bol) sa a akoi ngai ahi, Shabbat nia battery agakhel ding chu kiphallou ahi. Hearing aid chu aset lou pouva ahileh a emut dingkonleh alah doh a akitho tengleh ale kito thei kit ahi.
Poskim khenkhat in warm air humidifier penkhu Shabbat nia aki on pet a choile-le ding aphal pouvin ahi, ajieh chu nachoile-le nah'a twi chu kinong intin humidifier sensor khu agatoh khah a ahileh, twi chu asuon min thei ahi atiuvin ahi. Hinlah poskim khenkhat in twi chu kinongle-le jongleh adamlou khat dinga chu choipieh thei ahi ati, ajieh chu Torah dungjuia thil suon minlou ding kiti chun twi akisuon min chu ahoptha am ahoptha lou ham akihepoi atiuvin ahi, chuleh alhangpia adamlou khat chun humidifier angai chat a ahilehchun ahai(breathing) lampanga lhasam tinah ahi, hiche tobanga dinmun achu pekuach nefesh a kisim a akiphal nading lampi aum in ahi ati.
Oven kikoina mun chu naman nom a ahileh Oven chun akaang(wheels) anei a ahileh oven akilha(on) lou ahipouleh oven chu kheenle-le thei ahi(letzorekh mekomo). Tekahnah'a oven nuoia epiham khat akitol lut a ahileh Oven chu nakheen doh a nalahdoh thei ahi. Oven chu nehleh chah sepna keu hilouva oven achu nehleh chah koinah'a jong akiman jing a ahialeh Oven chu kli shemlekhto laheter(Shabbat nia thilkoinah'a manphal) a kisim ahi. Hinlah Oven chu akilha(on) ahialeh muktze ahi in, kheenle-le ding phallou ahi, letzorekh gufo ading hihenlang letzorekh mekomo hijongleh phallou ahi.
Chondan dungjui in Shabbat ni a tefillin thamlohlou ding hi thilhoi ahi. Ahin, gah tham nathei ding dinmun um intin hiche ho chu; letzorekh gufo, letzorekh mekomo ahilouleh Tefillin chu athienthou natoh kituohlou namun a ana umleh chondoh, tiho bol thei hi ahi.
Poskim khenkhat in Tefillin bom (batim- savun tuom) sunga Tefillin lekha akihet lut nai ahialeh tefillin bom/batim chu muktzeh ahi atiuvin, ahin Poskim khenkhat in apom poi.
Tefillin bom (batim) apat ki ladoh Tefillin lekha ho hi Shabbat ni a muktze ahipoi, thamloh thei ahi. Mezuzah lekha chungchanga jong hitobangma chun akijui in ahi.
Inn sunga lekha koina ahilouleh thilho koina sang tah a umho phah nadinga kimang insung kalbi chu muktze ahipoi; keli shelemakhto laheter (Alhang pi a Shabbat ni a akiphal ho bol nadinga kimang thil) ahi. Munsang phah nadinga tol le-le thei keuseh hilouvin jong nisa in akho a asetlounadinga ahiloule midangin gu khante tia ginchat aum a ahileh tol doh/lahdoh thei ahi.
Poskim khenkhat dungjuiya painter ho ahilouleh builder (mistry) hon anatoh nauva aman jing'u kalbi chu keli shemelakhto le'isur ahi in Shabbat ni a manthei lou ding ahi, ajehchu Shabbat ni a kiphallou natohna ho bolna jenga kimang ahi. Kahlah le Shabbat ni a kiphal thil lampanga akiman jeh in ahiding dol tah a chu muktze hilou ding ahi, hitajengjongleh hiche kalbi chu mun khat apat a munkhat a dop phallou ahi ajehchu min plaster ahiloule painting bol gu ahin hisah khah thei ahi.
Mikhat chun Shabbat hung lhun masanga electric lamp chu electric timer a aki off jouva a switch (on-off) button a off ga meh ding chu kigellhahna aneiya ahileh a off thei ahi (Tekahna a, electric timer dungjuiya chu 11 pm a hung ki off, chijouva aman a switch mong mong pa aga off). Electric lamp timer ki set dungjuiya ahung ki on kit ding adeilou khat jong chun hiche kigellhahna aneiya ahileh off aga meh a lamp chu achanga aki on lou kit nadinga abolthei ahi. hinlah, Shabbat lut masanga hiche tobanga kigellhahna neilou khat chun a off lou ding ahi. Ahiding dol a chu, hiche tobanga kigellhahna khatvei nei hin kumlhung keiya ahoptha ahi, ahivanga chu hapta seh leh kamcheng tah a kigellhahna nei jing ding ahoijo in ahi. Mikhat chun electric off nathei ding kigellhahna chu ana neilou ahitah jongleh gentile ho khat asol a Shabbat ni hijongleh aga ki off sah thei ahi. Gentile sol thei ding aumlouva ahileh hiche kumsunga kigellhahna ana neikhah nasa chunga kingam a aman jong a off jeng thei ahi.
Damdoi, lou le ai ho hi Shabbat ni a muktze ahi in, mi adam khat chun athamloh louva pha ahi. Nat thuoh-olnah lou ho jong thamloh louva pha ahi. Ahin, midamlou, Shabbat lut jouva damlou panpan hijongleh, ama neh dia midam khat in damdoi aga choipieh ding chu phal ahi. Hiche adamlou pa chu ben hashemashot pet a dam nalai, ama dinga jong damdoi chu muktze ana hinalai jongleh ahung damlou akonna chu ama adinga muktze ahitapoi.
Mi damthei hon aneh jing vitamins le tahsa hatna, nehleh don dang dang ho hi kli shemelakhto laheter category lah a ajao uvin Shabbat ni a tham ding phal ahi.
Poskim khenkhat dungjui in Shabbat nileh tahsa sephoinah'a thilgih-dop manchah (weigh-lifting equipment) ho thamloh lou ding chu thilhoi ahi atiuvin ahi, ajieh chu Shabbat nileh tahsa sep(exercise) nah'a hiche manchah hochu ulsa pot leuva dop guotna lunggel nei puma bol phallou ahi. Poskim dang ho invang ulsa pot leuva dop gutna lunggel mong mong nei puma dop phallou ahi atiuvin, ahivanga mikhat chun(midamthei hon abol ji banga) damthei nading atia exercise chu bolding ti lunggel nei puma abol ahileh vang ama thilbol chu damthei nading lampang ahijieh a akiphal in ahi. Hiche dungjuiya hin thilgih-dop manchah ho chu keli shemelakhto laheter huop in ajaove.
Rashi dungjui in Shabbat nileh hin exercise ding phal ahipoi ajiehchu 'uvadin dekhol' ahin, nikho danga akibol jing khat jong ahitoh lhonin Shabbat nikho thienthouna toh akituoh pon ahi, chuleh ama dungjui in thilgih-dop manchah hohi Shabbat ni'a thamloh phallou ahi.
Gari (engine start na) chabi chu keli shemelakhto le'issur in ahoptha in ahivanga gari kot honna chabi chu muktze ahipoi ajiehchu, achangseh a light ho ahung ki on lou ding ahipouleh car kot hon ding leh asunga tou ding jong phal ahi. Gari chabi (engine start na) toh gari kot honna chabi chu thakhat ahile chabi chu muktze ahipoi.
Thil suh-hiemna/not-hiemna suong manchah chu keli shemelakhto le'issur in ahoptha in chuleh letzorekh gufo leh letzorekh mekomo dinmun tilouva Shabbat ni'a thamloh ding phallou ahi.
Shabbat kichai chai leh chep pai jing thei nadinga beri (cigarette) chu Shabbat kichai masanga isakhaova puoh ding phal ahipoi. Beri hohi muktze ahin Shabbat ni'a thamloh lou ding ahi. Hitomabanga chu Shabbat nia bus ahilouleh train ticket thamloh ding phallou ahi chuleh Shabbat jouva inn kile navah nading tia ticket chu Shabbat nia nachoile-le thei ahipoi, ajieh chu a ticket chu muktze ahi.
Poskim khenkhat dungjuiya painter ho ahilouleh builder (mistry) hon anatoh nauva aman jing u kalbi(ladder) chu kli shemelakhto le'issur ahi in Shabbat ni a manthei lou ahi, ajiehchu Shabbat ni a kiphallou natohna ho bolnah'a kimang ahi. Kahlah le Shabbat ni a kiphal thil lampanga akiman jeh in ahiding dol tah a chu muktze hilou ding ahi, hita jengjongleh hiche kalbi chu munkhat apat munkhat dople-le phallou ahi ajehchu min plaster ahiloule painting bol gu ahin hisah khah thei ahi.
Shabbat ni hijongleh mot(banana) ahilouleh anche anangbai(soft vegetables) hochu naosen adinga(spoon ham manchah a) suhnang pieh thei ahi.(Yechave Daat 5:27)
Shabbat nia naosen ho noichep sah ding kiphal hijeng jongleh noitwi chu ajoleh achep ding tia alhohdoh(pump) sa a akoilou ding ahi, hiti abol khatchu mefarek(noitwi lhoh louding kiti) melakha palkeh a kisim ahi, (Shulchan Aruch Orach Chayim 328:34). Naosen noichep jing khat hia hinlah naosen in noitwi chu achep nomlouva ahileh, anu chun anat chu akisuh ol nadinga noitwi chu paidohpai dinga alhoh thei ahi, tekahnah'a khon anen sung ham ahilouleh tol ham a alhoh lhah thei ahi.Yalkut Yosef (Otzar Dinim l'isha 29:9)
Shabbat ann dinga mikhat chun Lekhem Mishna - changlhah phengni, anei angai in ahi. Mikhat chun changlhah phengni teni chunga Hamotzi asei angai in ahi. Hiche hi ipi jieh a kibol ham itileh gamthip gama ium pet uva Shabbat nikho leh Yom Tov nikho teng Manna pheng ni(2) vaan akuon hung khelha ji chu geldoh jing nading ahi. Shulchan Aruch O.C. 274:1
Lekhem Mishneh thupieh hin Shabbat ann-kuong a ajao jouse ahuop in ahi. Hiche jiehchun abon uva Lekhem Mishneh akuon chu aneh u angai e. A michang chiet in Lekhem Mishneh aki neiya, ama ama a cheh in aki neh diu jong akiphal in ahi. Shulchan Aruch O.C. 167:15
Lekhem Mishneh thupieh hin numei ho jong ahuop tha in ahi, Chazon Ovadyah (Shabbat vol 2, pg 172).
Lekhem Mishna thupieh suhbulhitna dinga kisei, Hamotzi brakha sei masang leh aseiding pa chun mijouse toulhah anga ding ahi.Chazon Ovadyah (Shabbat vol 2, pg 172)
1. chado toh twi themkhat akihal sa(tea concentrate/chadotwi ahat) toh twi(warm/alum) hal a Shabbat nia cha ikisep dinga ahileh, twi lum chu khon/kuong ham a sunlhah masat ding ahi hiche joutengleh tea concentrate chu themkhat lhah ding ahi. hitichu bolloutea twi sa chu tea concentrate chunga chu nasun tho a ahileh Shulchan Arukh dungjui a chado chu nahon ki kisim ding ahi. Hinlah hitichu abol umkhatjongleh Poskim khenkhat dungjuia tea concentrate chu akihonsa ahitahjeh'a honkitthei ahitapoi(ein bishul ahar bishul), tutobang dinmun achu don ding phal ahi.
2. Shabbath ni'a salad ineh dileh ineh masang pungkal keh masang sunga sem ding ahi. Shulkhan Arukh seidungjui'n hichie phat kipe sunga chu kisem lou'a pung kal khat pungkal ni masangho sese a chu isep leh shabbath ni'a halacha "suhbong/grinding/tokhen" louding kiti thupeh kipalkeh ding ahi. Hinlah poskim ho'n pungkal kehkhat masanga salad ina kisep jongleh nehthei ahi atiuve ajeh chu hichie salad a kisem ho anche ho chu aatlou te'a jong apum'a jong kine thei ahi ati. chomkhat jouleh nehding ti'a salad kisem chu pungkal kehkhat jou'a jong kine hihjongleh hichie joununga jong chu nehphal ahi.
3. Plata a kikoi belchu chu chomkhat jou'a gothet a ahungkaat leh twisa sunding akiphal poi. Hinlah poskim khenkhat in mikhat chun hiche bel a chu twi asa hihen twidap aminsa hijongleh anasun'a ahileh shabbath ni'a nehthei ahi atiuve.
4. Shabbat lut masanga mei chunga mea akitungsa chu Shabbat lutjouva jong hoitah'a aminlouva ahileh Mea chu cho ding phal ahipoi ajehchu icho chun Mea chu amin gangsah ahi. Mea chu mintajongleh akisonna mei chu akou(fire) ahileh cho ding phal ahipoi ajehchu ann honto ki-kilou ahi. Mea chu aminsa ahia electric warmer hochunga akikoileh vang cho ding kiphal ahi. Mei akou chunga mea akisong chu koihamkhat in amin masanga(nehthei mei-mei ajong minlou/ma'akhal ben derosai), aga cho a ahileh achoh a pangpa hihenlang midang hijongleh hiche chu aneh ding phal ahitapoi. Hinlah Ma'akhal ben derosai/nehthei kham a amin ahitahleh aga cho khah a ahijongleh neh ding phal ahi.
5. Nehlehchah aminsa khatchu mei kikhu loute'a kichoh jongleh shabbath ni'a nehphal ahi (sages ho'n mimitmu'a icholeh ann hon toh kikilou ding ahi ati), chuleh ann aminsa chu idoplhah jou'a jong chothei ahi.
6. Bel a kikoi twi chu shabbath lut masang'a asousa ahi'a shabbath lut jou'a akhinlhah'a ahileh plata chunga alesat kit nading'a koi'a donthei ahi.
7. Neh leh chah akhing (atui jao) aminsa chu shabbath ni'a plata chunga koi'a suhsat a nehthei ahi.
8. Shulchan Arukh dungjui'in nehlehcheh aminjeplou/ma'akhal ben Derosai(nehthei bepseu hinlah apuma minlou) khat chu plata chunga ikoileh aminsah thei jeh in koi lou ding ahi ati. Hinlah poskim khenkhat dungjui a daan akhoulou jui a ann nehthei bepseu hinlah hoitah a minlou, ikoi a ahung min a ahijongleh nehphal ahi,
9. Nehlehchah aminlou plata chunga ikoi'a asin (cover) a isinleh nehlehcheh chu asumin gang in hinlah shabbath melakha kipalkeh ding ahi, hijieh'a chu asin(cover) sin lou a koi ding ahi. Ahinlah nehlehchah amin masang hinlah nehthei dinga vang minthim ahi'a, hetlou a asin chu iga sin khah a anamin tah a hijongleh nehphal thou ahi.
10. Heater chu thermostat jou'a kilha'a ahui chu pipe a kona hungdoh tho ahileh a pipe chu suhbing phallou ahi.
11. Hougutlou insungkhattoh ichenkhom a Shabbat ni'a heater asemphat leh athilsem chu suhtangsah angaipon ahi. Poskim hon hichie chungchang'a anuomlou a'um in, hinlah hitobang hohi aphattoh kitoh a aboldidan jatchuom-chuom ahi.
12. Daanho poskim khenkhat in aphal a khenkhat in aphallou hokhu a strict pajoh jui ding ahi, hinlah a strict loupa midang in ajui khah a hijongleh kiphal thou ahi. Shulchan Arukh a shabbath ni'a melakha ho ahin a strict jopa achepi in, hinlah Rabbi te a kona safek(doubt) um na ahileh strict ngailou ahi.
13. Shabbath ni'a AC ana ki lha sa chu mikhat in ana tha khah a ahileh hichie room chu dalha lou'a hiti chu um jeng thei ahi.
14. Poskim khenkhat in shabbath ni'a heater chu mikhat in aga lha khah a ahileh hichie heater a kona phatchomna kinei khante tia room chu adalhah angaipoi, adiehsetna avot athuh a adammo dinga ahileh. Hinlah hiche tobang dinmunna heater apat alum chu gakisah gunset ding tina ahipoi, ahithei channa heater chu umlouva agel a aphatchompi guotlou ngai ahi.
15. Heater kilha a kona chu phatchomna neidi adei louva ahileh kotcha(window) ham ahilouleh kot ham ahon'a apam'a kona hui ho chu ahin lutsah thei ahi, hui chun a heater chu asuhsat becheh ding hijongleh kiphal ahi.
16. Eretz Israel a Saturday jaan'a US a kona thusoh kilhaho ngailou ding ahi, ajeh chu agam a jan hitajongleh US langa Shabbat ahinalai in ahi.
17. Hou ngailu khat chu sports ho'a kipelut lou ding, adeh a shabbath leh Yom tov ni'a sports ho'a jao lou ding ahi. Shulchan Arukh dungjui'in sports ho leh adang-dang ho'a bet/lottery bolding akiphal pon ahi.
18. Light ana kivahsa chu juda khat in ahenasa a hihenlang ahetlouva hijongleh atha khah aleh levah kitlou ding athimpum'a chu um a imut ding chu kiphal ahi. Hichie hin Shabbat ni'a halakha kipal keh akona phatchomna nei in akila poi.
19. Shabbath ni'a video player a timer suhtuo'a vetphallou ahi, ajehchu (Israel gama) t.v. lampanga natongho in Shabbat apalkehnauva konna phatchomna nanei ahi, hitichu hitahihjongleh gampama gentile ho natohna hijongleh tv vetnah'a konna kikangse ngai ahi.
20. Shabbath ni hihenlang nidang hijongleh alhagao dinga khohsahna nei khat chu T.V ho akon'a kikangse ding ahi. Shabbat nia record kibol radio thusoh hochu Shabbat kichai tajongleh ngaiding phal ahipoi.
21. Juda hougut lou ahipet a video player leh T.V ho ana kichoh a hou agut jouva ajuohdoh nuomleh, juda khat koma amoh juoh khum theilou ahi, acho dingpa chun phate'a juda daan kiphal dungjui'a bou aman a mundanga kon a jong hitobang chet chu akichoh thei dinmun ahileh bou ajuohding kiphal ahi.
22. Na inkeng(neighbour) ho Juda hougut lou khat in Shabbath ni'a radio alha a ahileh hiche chu hoitah'a ngai (guot)ding ki phallou ahi. (Israel gam a) Gentile khat in radio chu alha ahijongleh ngai ding kiphal dieh poi ajehchu Radio broadcast(Radio station a natong ho in) bol ho(juda ho) in Shabbat apalkeh uva Radio a thusoh ho chu aboipi uva ahi, hiche chu nangai a ahileh Shabbat palkeh ho akonna phatchomna nanei a kisim ding ahi.
23. Hitobanga chu juda sepai khat chu akicholdo namun kom a midangkhat(juda hougutlou khat) in radio alha a ahileh a room chu adalhah angaipoi chuleh bilkuol jong akisip/kihuhbing angaipoi, hinlah radio akilha chu ngailouding/hetding guot louding ahi.
24. Gentile khat in radio alha a channel chu gentile ho channel ahialeh juda khat chun hiche radio chu angai lou tei nading pan alah ngai ahi. a halacha dihchet a kiseileh angai ding chu phal ahinai hinlah akiven a pha ahi.
25. Juda hougutlou khat in fridge aga hon'a asung'a alight chu hung vah tajongleh adangho'n asung'a um nehlehchah hochu aga kilah doh thei u'ahi. Ajeh chu a light vahding ti deisah jeh leh light a kon'a phatchomna neiding deisah jeh hilouva asunga umho joh lahdoh nading lunggel anei a ahon ahi.
26. Mikhat chun timer mangcha'a microwave oven'a shabbath ni'a aminding'a nehlehchah ho aga koilut'a ahileh amintengleh anehphal ahi, ajehchu microwave-oven hohi ahungsatdoh nading'a mei hilou'a electromagnetic wave joh kimangcha ahi,poskim khenkhat in shabbath ni'a annhon louding thupeh melakha chu kipalkehlou ahi ati. Hinlah hitobangho ann neh a kon'a kikaangse ding ahi. Microwave-convection leh oven kigopkhom naho'a timer kimang jongleh hichie'a ann kikoiho vang nehphallou ahi,shabbath ni'a ann honlou ding thupeh melakha kipalkeh ahi.
27. Shabbath ni'a radio timer toh akisutuo hijongleh ngaiphallou ahi. Shabbath ni'a hi Juda mite ding'a Torah thu'a kipumpeh lut ding ahi'n mikhat chun shabbath ni'a radio alhaleh shabbath thienthouna asuhset ding ahi. Shabbath ni tailou nidang'a jong radio ho'a kon'a kikaangse mi a'um in, amaho chu vaan a kona phattheina changdiu ahi.
28. Mikhat chu apartment building a uma security camera ho jong buildinga chu kitosa aum a ahileh Shabbat ni'a camera chu manlou dinga asei ngai ahi. Hinlah hichu ahithei tahlou a ahileh hichie camera chu acham a kilha ahijeh in ajotpamo ahi dehpon ahi.
29. Juda khat chun Shabbat ni'a vending machine a nehthei ho akichoh khah ahitahleh Shabbath kichai tokah a hichie nehthei chu aneh ding kiphallou ahi.
30. Apartment building a juda hougutlou khat in kalbi a light avah a ahileh hichie vah chu mangcha'a kalbi a chu kalthei/kumthei ahi. A light vah chu amit ding ngadoh ngailou ahi. Hougutlou khat in hougut khat dinga light chu aga vah peh a ahijongleh hichie light a avah chu amanthei ahi. Hinlah kinolou a light athipet a achiding banga chiding ahi. Koitobang khat chun kalbi kal nadinga light kivah chu athi angadoh a ahileh vaan a kon'a phattheina changding ahi.
31. Sensor umlam helouva room a igalutkhah a ilutjouva bou ichaleh kot kikhah ding ahitia ihetleh gentile khat kou a idin namun a chu dinsah masat a ei-pot doh ding ei-ipot jou tengleh gentile pa chu anop nop a chat thei ahitai ahilouleh thil koithei khat idinna mun'a chu koi a potdoh ding ahi. Hinlah ani-ni'a ahitheilou ding dinmun'a i'uma hiche mun khat a ki um-um chun tahsa nopmo naleh jumna ineisah a shabbat jana mitzvah ho isuh bulhit joulou ding dinmun a akium ding ahileh "Arukh" dungjui'a chu akot kikhah ding hijongleh a'umna munna kona chu kikheendoh thei ahi, ajehchu Shabbat palkeh ding lungtup neia akibol ahipoi. Hinlah hitobang dinmun a kon kiven angai in ahi.
32. Mi ni sensor um na kot a thakhatchet a aga chi lhon a kot chu ahung kihonleh daan akhoulou kingapnah'a anei honna ani honna chu kot achu lut thei hon ahi
33. Mikhat chun adamlou(ga serious tah'a ana hidehlou) khat jen dinga hospital alut dinga akot chu sensor aumleh gentile mikhat akikou a kot akihonsah ding ahi. Ahilouleh sensor umlam helou khat chu kot koma asol'a akot ahung kihonteng lut ding ahi. Ahilouleh akot chu jatchom jep (motion) a honding ahi. Tekahnah'a angaina dol a electric sensor koma chu gachi a kot honsah sanga ikhut jaap ding ham ahilouleh ikeng ham chaloh sah a hon ding ahi.
34. Hotel room a sensor uma room chu idalhah leh light ho acham a hung kithat ding ahileh, potdoh masanga gentile khat koulut a potdoh ding kiphal ahi, nang napot jouva gentile pa chun room adalhah ding hetsa hijongleh napot jouva nangin gentile pa koma napot thei ahitai tia seiding phal ahipoi. gentile khat umlou na ahialeh kingap na thei um in, apotdohnah'a light thi ding hijongleh hitichu apotding chu kiphal ahi, ajehchu light tha mitlou ding kiti hi Rabbi te akonna daan ahi in, chuleh tu tobang dinmun achu atha nom jeh'a atha jong ahipoi, hiche jeh'a taona man ding jeh ham ahilouleh ann neh nadinga ham ahileh daan akhoulou jui a hotel room akonna chu potthei ahi.
35. Room ahungthim teng light acham'a hung kivah hokhu ahileh henasasa'a parda/kotcha ho gakha louding ahi. Hichu ibol'a ahileh shabbath ni'a light kivah toh kibang ahin shabbath ni'a bolphallou melakha jong kipalkeh ahi. Hinlah hitobang light ho chu a'um lam ihetlou'a parda/kotcha ho chu igakha a lehvang hichie light chu phatchomna'a man thei ahi.
36. Kot abangkhatkhu electric beam ajao aum ji in hiche chu inaikhah ham itoh khah ham tengleh acham a kot hungkihong ji in ahi hiche ho khu ganai lou ding ahi. Poskim khenkhat in juda mi hougut lou khat in agahon khah'a leh akot kihon pet'a chu galut phallou ahi ati. Hinlah poskim khenkhat in kot chu midang khat in agahon a melakha kibol chu akot akon ahi'a akot jotna lampi' akon ahilou jeh in room a chu lutthei ahi ati.
37. Poskim khenkhat in baang'a ikingai nah'a hetlouva switch igah mehkhah a light avah a ahileh hichie meivah chu Shabbat palkeh ding lunggel neilou a akibolkhah ahi jeh a meivah a konna chu shabbath ni'a phatchomna neithei ahi ati. Poskim adang khat invang hitobang meivah ho'a konna chu phatchomna neilou ding ahi ati, hinlah lekha asim khat chun meivah na mundang aumlouva ahileh daan akhoulou ajui a hiche munna chu asim thei ahi.
38. Poskim khenkhat in shabbath ni'a mikhat chun um leh bel chu akeu ahisah'a mei kom'a aga tun'a khonung'a saa aminlou ana um chu ahin hetdoh'a saa chu ana min tah'a ahileh hiche saa chu Shabbat ni ma-ma hijongleh ane nomchan, ama jeng injong anehdingphal ahi. Koitobanghamkhat in nehleh chah amin jep lou chu aminsa ahisah'a plata chunga suhsat nading'a aga koi'a oltah a ahingeldoh jouva nehleh chah chu amintah a ahileh jong anehthei nalai ahi. Poskim khenkhat invang hetlou a kibol hijongleh hitobang nehlehcheh hochu shabbath ni'a nehlou ding ahi ati. Hinlah akijui pen chu ahileh, neh ding dang inei louva ahileh daan akhoulou pen chu jui a neh thei ahi.
39. Tukhanga hotel abangkhat ho khu room a igah lutleh light ahilouleh/chuleh AC ho acham in aki lha ji in ahi, igah potdohleh acham in akithat kitjin ahi, hichie tobang room ho'a lutchu shabbath ni'a kiphal lou ahi. Ahinlah hitobangho thil aume ti helouva iga lutkhah'a light holeh AC ho acham'a ahung kilha leh light toh AC chu phatchomnah a man jeng thei ahi. Hinlah henasa-sa a lutchu phallou ahi chuleh hichie light/AC ho'a konna phatchomna aneidi jongchu shabbath ni'a phallou ahi. Hinlah AC chu indicator beia akilha pet kihe louva ana kilha khah aleh phatchomnah'a neithei ahi.
40. Shabbath jingkah'a Torah simpet'a asimpa'n letter ni akimat lou dingdol akimat amu'a, minkha a mipi in hiche Torah ma-ma chu ana lah khah kit uva asimpa'n jingkah'a kimang Torah scroll chu ahi tia ahet. a letter chu avetleh letter kimat chu koihamkhat in ana suhdih a ahileh (hiche asudih pachun Shabbat apalkeh ahitai.) poskim khenkhat in hiche Torah(akisudih) akonna sim dichu tahsah nopsah nading hilouva mitzvah a ding ahi jeh'in hichie Torah chu minkha a jong Torah simnah'a mankit thei ahi ati. Poskim adang ho'n hiche chu achiepi pouvin ajehchu, mitzvah hitajongleh hou inna Torah simding kiti chu Rabbi te akonna daan ahi atiuvin ahi. Hiche dinmun a halacha akichiepi chu ahileh Torah chu mipi in Torah simdinga analahdoh uva ahitahleh Shabbat nia koihamkhat chun ana sudih tajongleh Torah simnah'a manding(phatchomnah'a neiding) phal ahi.
41. Light kisuhtuona (circuit breaker) chu friday nilhah langa akhehlhah jouva juda mikhat in jaan kipat masang dingkon(Shabbat lut masang) chet a agasuhtuo kitleh Rabbeinu Tam dungjui'in Shabbath apalkeh in ahi. hiche light asepphat nah akonna chu phatchomna neilouding ahi ati.
42. Plata chunga nehleh chah (aminsa) um leh bel a akitung chu juda khat in light chu asemphat ahi ti ahet-het a chu alahdoh loi ding ahi. Nehleh chah plata chunga amin diehchet asel jong hidiehlou (ma'akhal ben Derosai) kikoi chu light athi'a ahungvah jou nung'a jong ina koi nahlai'a hoitah a amin a ahileh light chu nisa lhum masangjep a kisempha hitajongleh Rabbeinu Tam dungjui'in hichie ann ho chu Shabbath kichai masang'a nehphallou ahi.
43. Mikhat in nehleh chah adang anei louva ahileh Gra leh Mishna Berura dungjui'a daan akhoulou ajui a hichie nehleh chah a kon'a chu phatchomna anei thei ahi, hiche chungchonna Poskim khenkhat in Rabbeinu Tam in asei dinmun chu jaan ahimasang(Shabbat lut masang) Ben HaShmashot pet a akibol ahijeh'a daan akhoulou jui thei ahi atiuvin ahi.
44. Tulai Israel gam'a hougut ho'n shabbath ni'a mipi ading'a kipe electric meivah shabbath masang'a kivah den hijongleh amangji pouvin ahi. Ajeh chu electricity lampanga juda mi natonghon shabbath a suboh ji tauvin ahi. Hougut mitampi in amaho'a dinga shabbath ni'a hoitah a danlemol palkeh louva shabbath ni'a electricity munadingin akiguon un ahi, hitobang a bol hon vaan a kona phatthei na lentah amu dingu ahi.
45. Ahinlah mitampi hiche daan ahin akhou pon bu leh mae suhsat nadingin agam'a mipi'a dinga kipe electricity(mei) amangun ahi. Hinlah electric(mei) lampanga natongho chu halakha dungjui'a atohphal'u ahi ajeh chu shabbath ni'a adamlouho kijenna(hinkho huhdoh nading)in angai cha jingun chuleh mun(gam) tampi ajong thil toset na'a kiven na'in jong akimangin ahi. Chuleh shabbath ni'a hiche mei chu mijouse'n aphat chompi thei ahi.
46. Ahitheileh, yom shlishi(Friday) jaan'a electric light ho kiki vah tajongleh ann vang candle ahilouleh thao(oil) meivah kom'a nehding ahi. (Hiche hin shabbath ni'a electric mei teilou adangdang ho imanle electricity akon'a akiphat chompi na chu asulhom in ahi). Ahitheileh Torah isim dijongle electric light(mei) kivah jeng tajongleh candle/thao mei shabbath lut masang'a ameiho phate'a shutup a kivah sa'a koi'a sim di'ahi.
Refrigerator chungchang'a agam'a mipite kipe electricity manthei leh mantheilou halakha a'um in ahi.Refrigerator hovang agam'a mipite'a ding'a kipe electricity (mei) man jeng thei ahi ajeh chu fridge khun neh le chah ho aset na'a kon aven ahin, phat chomna eipeh pei'u hilou ahi.
Halakha abanjom ol-ol a hungkitah doh ding ahi..